Hoe één grote vestiging het ‘gemiddelde filiaal’ verandert

Leg de oorspronkelijke vraag op tafel

Vraag eerst welke eenheid is gemeten. Een onderneming met drie filialen levert één waarneming per onderneming of drie waarnemingen per vestiging op. Vraag daarna wat onder medewerkers valt. Gaat het om personen, banen, voltijdsequivalenten of alleen personeel op de loonlijst aan het einde van het jaar? Een ondernemer die zelf zes dagen achter de toonbank staat kan onzichtbaar zijn in een tabel van werknemers. Verander de omschrijving naast het cijfer pas nadat je weet hoe de bron het telt.

Sorteer vijf denkbeeldige zaken

Neem vijf vestigingen met respectievelijk twee, drie, vier, vijf en zestien werknemers. Samen zijn dat dertig medewerkers, dus het rekenkundig gemiddelde is zes per vestiging. De middelste waarneming in de gesorteerde reeks is vier. Die middelste waarde noemt het CBS de mediaan. Vergroot in de oefening alleen de laatste ploeg van zestien naar zesentwintig. Het gemiddelde wordt acht, terwijl de mediaan vier blijft. Beide cijfers zijn correct berekend. De verandering vond plaats bij één grote zaak en zegt niets over een personeelsuitbreiding bij de andere vier.

Controleer wie bij het gemiddelde meer invloed krijgt

Voor de vraag hoeveel medewerkers er vanuit vijf winkels samen bij een scholingsbijeenkomst kunnen aansluiten, is het totaal van belang. Voor een beschrijving van de middengroep is de mediaan informatiever. Bij een vergelijking van omzet per uur vraagt de weging nog extra aandacht. Tel je alle omzet en uren uit de vestigingen eerst op of bereken je het ongewogen gemiddelde van de vijf afzonderlijke uitkomsten? Een vestiging met veel uren weegt in het eerste geval zwaarder mee. Vraag om de definitie voordat je één van beide beschrijft als ‘gebruikelijk’.

Schrijf een kop die de spreiding laat bestaan

Als de bron het toelaat, noem dan naast het gemiddelde ook de mediaan of een maat voor de spreiding. Bij kleine aantallen kan een extra uitsplitsing deelnemers herkenbaar maken. Vraag dan om een veilige geaggregeerde toelichting. Zeg bijvoorbeeld dat de grotere locaties het gezamenlijke gemiddelde optrekken als je dat in de data hebt kunnen vaststellen. Voor de kandidaat blijven plaatselijke openingstijden, taken en dienstroosters nodig. Een landelijk kengetal levert een onderzoeksvraag op, nog geen rooster voor de eerste openingsweek.

Vragen voor het vervolg

• Telt de bron ondernemingen of afzonderlijke locaties?
• Hoe sterk verandert het gemiddelde wanneer de grootste zaak groeit?
• Welke verdelingsinformatie helpt de beoogde lezer zonder bedrijven herkenbaar te maken?

Bronnen

• Mediaan / in doorsnee · Centraal Bureau voor de Statistiek